Trả lời nhanh
Điều doanh nghiệp cần biết
Lừa đảo deepfake dùng AI giả giọng nói, video của lãnh đạo, đối tác để yêu cầu chuyển tiền; vụ Arup tại Hồng Kông năm 2024 mất khoảng 200 triệu đô la Hồng Kông. Năm 2025, FBI ghi nhận hơn 3 tỷ USD thiệt hại do xâm phạm email doanh nghiệp; tại Việt Nam, Bộ Công an ước thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trên 6.000 tỷ đồng trong 11 tháng. Cách phòng chính là quy trình: không chuyển tiền chỉ theo tin nhắn, cuộc gọi, video; gọi lại qua số đã biết; hai người duyệt.
- Deepfake thường chỉ là mồi; lệnh chuyển tiền thật đến sau qua email, Zalo hoặc tin nhắn.
- FBI IC3 năm 2025: thiệt hại 20,877 tỷ USD, xâm phạm email doanh nghiệp đứng thứ hai với hơn 3 tỷ USD.
- Bộ Công an: thiệt hại do lừa đảo trực tuyến 11 tháng năm 2025 ước trên 6.000 tỷ đồng.
- Sinh trắc học của ngân hàng xác nhận ai bấm duyệt, không xác nhận lệnh là thật: cần gọi lại và hai người duyệt.
Lừa đảo deepfake nhắm vào doanh nghiệp là khi kẻ gian dùng AI giả giọng nói, hình ảnh hoặc video của lãnh đạo, đối tác để yêu cầu nhân viên chuyển tiền hay cung cấp thông tin. Vụ được biết đến nhiều nhất xảy ra tại Hồng Kông đầu năm 2024: một nhân viên chuyển khoảng 200 triệu đô la Hồng Kông sau cuộc họp video với “giám đốc tài chính” được dựng từ video và giọng nói công khai trên mạng. Deloitte dự báo AI tạo sinh có thể đẩy thiệt hại do gian lận tại Mỹ lên 40 tỷ USD vào năm 2027. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, cách phòng hiệu quả nhất là quy trình chứ không phải khả năng nhận ra hàng giả: không chuyển tiền chỉ dựa trên tin nhắn, cuộc gọi hay video, gọi lại qua số đã biết và có người thứ hai duyệt.
Bài bảo mật dữ liệu trong chuyển đổi số nói về phân quyền, sao lưu và hợp đồng với nhà cung cấp. Bài này tập trung vào lừa đảo nhắm vào quy trình thanh toán và con người.
Lừa đảo bằng deepfake diễn ra thế nào?
Theo trả lời của Chính quyền Hồng Kông trước Hội đồng Lập pháp tháng 6/2024, nhân viên nhận email lừa đảo từ kẻ giả danh giám đốc tài chính ở trụ sở tại Anh và được mời vào một cuộc họp video nhóm về “giao dịch mật”. Sau cuộc họp, kẻ gian tiếp tục ra lệnh chuyển tiền qua ứng dụng nhắn tin. Nạn nhân chuyển tiền vào 5 tài khoản và mất khoảng 200 triệu đô la Hồng Kông; cảnh sát cho rằng cuộc họp được dựng sẵn từ video và giọng nói công khai trên mạng của người bị giả danh. Công ty bị lừa là tập đoàn thiết kế Arup; người phát ngôn của Arup xác nhận với tạp chí Fortune rằng giọng nói và hình ảnh giả đã được dùng.
Điểm đáng chú ý: deepfake chỉ là mồi, lệnh chuyển tiền thật đến sau qua email và tin nhắn. Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cảnh báo tội phạm tạo video cho cuộc gọi video thời gian thực với người tự xưng là lãnh đạo công ty, công an hay người có thẩm quyền, và ngày càng dùng giọng nói do AI tạo để giả danh người nổi tiếng hoặc người quen.
Thiệt hại do lừa đảo bằng AI lớn đến đâu?
- Năm 2025, Trung tâm khiếu nại tội phạm Internet của FBI (IC3) nhận hơn 1 triệu khiếu nại với thiệt hại 20,877 tỷ USD, tăng 26% so với năm 2024. Xâm phạm email doanh nghiệp (BEC), gồm giả email lãnh đạo hay nhà cung cấp để đổi tài khoản nhận tiền, là loại thiệt hại lớn thứ hai với hơn 3 tỷ USD.
- Cũng năm 2025, IC3 nhận hơn 22.000 khiếu nại có yếu tố AI với thiệt hại trên 893 triệu USD; riêng doanh nghiệp báo mất trên 30 triệu USD vì các vụ BEC có dùng AI, trong đó giọng nói nhân bản được dùng để yêu cầu chuyển khoản.
- Khảo sát của Gartner từ tháng 3 đến tháng 5/2025 với 302 lãnh đạo an ninh mạng cho thấy 62% tổ chức đã gặp tấn công deepfake trong 12 tháng.
- Tại Việt Nam, theo Bộ Công an, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong 11 tháng năm 2025 ước trên 6.000 tỷ đồng. Khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) cuối năm 2025 cho thấy khoảng 1/555 người dùng là nạn nhân, giảm từ 1/220 năm 2024, nhưng chỉ 32,12% nạn nhân báo cơ quan chức năng. NCA dự báo năm 2026 tội phạm sẽ đẩy mạnh dùng deepfake để tạo hình ảnh, video, giọng nói giả rất khó phân biệt.
Doanh nghiệp Việt Nam hay gặp những kịch bản nào?
Công an tỉnh Phú Thọ cảnh báo kẻ gian chiếm tài khoản Zalo, giả danh lãnh đạo, đồng nghiệp để yêu cầu nhân viên chuyển tiền, và khuyến cáo doanh nghiệp xây dựng quy trình xác minh độc lập với các yêu cầu giao dịch tài chính, nhất là khoản tiền lớn. Công an tỉnh Lâm Đồng ghi nhận đối tượng còn tạo tài khoản Zalo giả mang ảnh, tên của lãnh đạo đơn vị; một số trường hợp dùng AI, deepfake để giả giọng nói và hình ảnh. Năm 2026, kẻ gian lợi dụng chiến dịch “Làm sạch mã số thuế” để giả danh cán bộ thuế; Thuế TP. Hà Nội khẳng định cơ quan thuế không yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu, số tài khoản ngân hàng và không yêu cầu chuyển tiền vào bất kỳ tài khoản nào để giải quyết thủ tục.
| Kịch bản | Dấu hiệu | Cách chặn |
|---|---|---|
| Zalo của giám đốc, kế toán trưởng bị chiếm hoặc giả, nhắn chuyển tiền gấp | Gấp, đòi giữ bí mật, tài khoản nhận lạ, né gọi điện | Gọi lại số trong danh bạ nội bộ; không chuyển tiền theo tin nhắn |
| Cuộc gọi video hoặc giọng nói giống lãnh đạo | Hình mờ, mạng “chập chờn”, nói ngắn rồi chuyển sang nhắn tin | Hỏi câu xác minh nội bộ; gọi lại; người thứ hai duyệt |
| Email “nhà cung cấp” báo đổi số tài khoản nhận tiền | Tên miền gần giống, đổi tài khoản ngay trước kỳ thanh toán | Xác minh qua số điện thoại trong hợp đồng; chuyển thử khoản nhỏ; khóa sửa tài khoản nhà cung cấp trong phần mềm |
| Mạo danh cơ quan thuế, gửi giấy mời hoặc đường dẫn lạ | Đòi OTP, mật khẩu hoặc chuyển tiền để “giải quyết hồ sơ” | Không cung cấp; tự kiểm tra trên kênh chính thức của ngành thuế |
Quy trình nào chặn được lừa đảo chuyển tiền?
FBI, Trung tâm An ninh mạng quốc gia Ireland (NCSC) và công an Việt Nam đưa ra các khuyến nghị giống nhau. Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể áp dụng ngay:
- Không chuyển tiền chỉ dựa trên tin nhắn, email, cuộc gọi hay video, kể cả khi người yêu cầu là giám đốc. Mọi yêu cầu chuyển tiền ngoài quy trình phải được xác minh lại.
- Gọi lại qua số đã biết: tự tìm số của người yêu cầu từ danh bạ nội bộ hay hợp đồng, không dùng số trong tin nhắn. FBI khuyến nghị đúng cách này với cuộc gọi giả giọng.
- Hai người duyệt với giao dịch vượt ngưỡng: một người lập lệnh, một người duyệt. NCSC Ireland khuyến nghị phê duyệt kép cho giao dịch tài chính trên một ngưỡng định sẵn.
- Xác minh mọi thay đổi tài khoản nhận tiền của nhà cung cấp bằng cách gọi lại hoặc kênh thứ hai; chuyển thử khoản nhỏ trước khi chuyển khoản lớn.
- Câu hỏi xác minh nội bộ cho tình huống khẩn, chỉ người trong công ty biết.
- Bảo vệ tài khoản: bật xác thực hai lớp cho email, Zalo, ngân hàng điện tử; không chia sẻ mã OTP với bất kỳ ai.
- Báo ngay cho ngân hàng và công an khi nghi bị lừa, để có cơ hội phong tỏa tiền sớm.
Xác thực sinh trắc học của ngân hàng có đủ bảo vệ không?
Từ 1/7/2025, theo Thông tư 17/2024/TT-NHNN, tài khoản của tổ chức chỉ được rút tiền, thanh toán bằng phương tiện điện tử khi đã đối chiếu giấy tờ và sinh trắc học của người đại diện hợp pháp. Thông tư 77/2025/TT-NHNN, ban hành cuối năm 2025 trước thực trạng tội phạm lợi dụng tài khoản doanh nghiệp “ma”, deepfake và mã độc, yêu cầu khách hàng tổ chức mới phải khớp sinh trắc học hoặc dùng chữ ký điện tử an toàn với giao dịch trên 50 triệu đồng hoặc khi tổng giao dịch trong ngày vượt 100 triệu đồng. Khách hàng tổ chức mới là tổ chức mới thành lập hoặc mới thiết lập quan hệ với ngân hàng trong vòng 12 tháng.
Các quy định này xác nhận ai bấm duyệt, không xác nhận lệnh chuyển tiền là thật: một kế toán bị “giám đốc giả” lừa vẫn tự mình qua được bước sinh trắc học. Gartner cũng dự báo đến năm 2026, vì deepfake tấn công sinh trắc khuôn mặt, 30% doanh nghiệp sẽ không còn coi giải pháp xác minh danh tính là đáng tin nếu dùng đơn lẻ. Quy trình phê duyệt nội bộ vẫn là lớp bảo vệ chính.
Công nghệ nào giúp doanh nghiệp giảm rủi ro?
- Duyệt chi trong phần mềm: kế toán, ERP có bước duyệt theo ngưỡng và khóa việc sửa tài khoản nhà cung cấp, mỗi lần sửa phải có người thứ hai duyệt và để lại nhật ký.
- Email: cấu hình SPF, DKIM, DMARC để giảm email giả tên miền công ty; gắn cảnh báo cho email đến từ bên ngoài.
- Kết nối ngân hàng: đối soát thanh toán tự động qua kết nối với ngân hàng, giảm thao tác chuyển tiền thủ công, xem bài Open API ngân hàng và đối soát thanh toán.
- Đào tạo bằng tình huống thật: tin nhắn Zalo giả, email đổi tài khoản, cuộc gọi giả giọng; lặp lại định kỳ.
Góc nhìn của PTK Solutions
Chúng tôi cho rằng đến năm 2027, câu hỏi không còn là nhân viên có nhận ra deepfake hay không, mà là quy trình có cho phép một người chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi hay không. Giọng nói, hình ảnh giả sẽ ngày càng khó phân biệt, nên doanh nghiệp không nên đặt cược vào khả năng nhận biết của từng người. Một quy tắc đơn giản như “mọi yêu cầu chuyển tiền ngoài quy trình phải gọi lại và có người thứ hai duyệt” chặn được phần lớn kịch bản, kể cả kịch bản chưa xuất hiện. Quy tắc này cần lãnh đạo tuân thủ trước tiên: nhân viên chỉ dám gọi lại xác minh khi biết giám đốc sẽ không trách vì sự chậm trễ đó.
Cũng nên nhớ nội dung giả lập người thật giờ là chuyện pháp lý: theo Luật Trí tuệ nhân tạo, video, giọng nói AI mô phỏng người thật phải được gắn nhãn, nên doanh nghiệp dùng người dẫn ảo hay giọng đọc AI trong quảng cáo cần quy định nội bộ rõ ràng.
Rà soát quy trình thanh toán cùng PTK Solutions
PTK Solutions tư vấn chuyển đổi số và tích hợp hệ thống, có thể giúp doanh nghiệp đưa bước duyệt chi vào phần mềm, khóa thay đổi tài khoản nhà cung cấp, kết nối ngân hàng và cấu hình bảo vệ email. Xem tư vấn chuyển đổi số và tích hợp hệ thống hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Số liệu đáng chú ý
Năm 2025, FBI IC3 nhận 1.008.597 khiếu nại với thiệt hại 20,877 tỷ USD, tăng 26% so với năm 2024; xâm phạm email doanh nghiệp là loại thiệt hại lớn thứ hai.
Nguồn: FBI Internet Crime Complaint Center: 2025 IC3 Annual Report
Deloitte dự báo AI tạo sinh có thể đẩy thiệt hại do gian lận tại Mỹ lên 40 tỷ USD vào năm 2027, từ 12,3 tỷ USD năm 2023.
Theo Bộ Công an, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam trong 11 tháng năm 2025 ước tính trên 6.000 tỷ đồng.
Nguồn: Báo Sài Gòn Giải Phóng dẫn số liệu Bộ Công an (07/01/2026)
Nguồn và phương pháp
Nội dung do PTK Solutions tổng hợp theo góc nhìn triển khai thực tế. Các con số dạng lộ trình, bước hoặc chỉ số là khung tư vấn của PTK, không phải số liệu thống kê thị trường nếu không ghi rõ nguồn.
- Chính quyền Hồng Kông: LCQ9 Combating frauds involving deepfake (26/06/2024)
- FBI IC3: 2025 Internet Crime Report
- FBI IC3: Business Email Compromise
- NCSC Ireland: Protecting Against Business Email Compromise and Payment Fraud
- Ngân hàng Nhà nước: Thông cáo báo chí về Thông tư sửa đổi Thông tư 50/2024/TT-NHNN
Câu hỏi thường gặp
Deepfake là gì và vì sao nguy hiểm với doanh nghiệp?
Deepfake là hình ảnh, video, giọng nói giả do AI tạo, có thể bắt chước lãnh đạo hay đối tác. Kẻ gian dùng chúng để tạo lòng tin rồi yêu cầu chuyển tiền qua email, tin nhắn. Vụ Arup tại Hồng Kông năm 2024 mất khoảng 200 triệu đô la Hồng Kông sau một cuộc họp video giả.
Làm sao nhận biết cuộc gọi video giả lãnh đạo?
Không nên dựa vào việc nhận biết bằng mắt vì deepfake ngày càng khó phân biệt. Dấu hiệu đáng ngờ là yêu cầu gấp, đòi giữ bí mật, tài khoản nhận lạ. Cách chắc chắn là gọi lại qua số đã lưu trong danh bạ nội bộ và để người thứ hai duyệt trước khi chuyển tiền.
Nhân viên lỡ chuyển tiền cho kẻ lừa đảo thì làm gì?
Báo ngay cho ngân hàng chuyển và nhận tiền để đề nghị phong tỏa, đồng thời trình báo công an, giữ lại tin nhắn, email, sao kê làm bằng chứng. Khảo sát của NCA cuối năm 2025 cho thấy chỉ 32,12% nạn nhân báo cơ quan chức năng, trong khi báo sớm mới có cơ hội thu hồi.
Doanh nghiệp nhỏ cần quy trình gì để phòng lừa đảo chuyển tiền?
Tối thiểu ba quy tắc: không chuyển tiền chỉ dựa trên tin nhắn, cuộc gọi hay video; gọi lại qua số đã biết với mọi yêu cầu chuyển tiền hoặc đổi tài khoản nhận tiền; giao dịch trên ngưỡng phải có hai người lập và duyệt.
Dịch vụ liên quan
Tư vấn chuyển đổi số & tích hợp hệ thống
Tư vấn chuyển đổi số theo lộ trình, tích hợp hệ thống CRM, ERP, website và dữ liệu thành một nền tảng vận hành thống nhất cho doanh nghiệp.
PTK Solutions là công ty công nghệ tại TP.HCM (mã số thuế 0316775211), 8+ năm kinh nghiệm và 500+ dự án cho doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
